يېقىنقى 70 يىل ئىچىدىكى خىتاي-ھىندىستان سۈركىلىشى ۋە تۈزۈلگەن كېلىشىمنامىلەر

0
165

1975-يىلدىن بۇيانقى ئىككى دۆلەت ئوتتۇرىسىدىكى ئەڭ شىددەتلىك ۋەقە ئالدىنقى كۈنى 20 ھىندىستان ئەسكىرىنىڭ ئۆلۈمى بولسىمۇ، ئەمما تالاش-تارتىش بولۇۋاتقان چېگرا رايونلىرى يېقىنقى يىللاردا دائىم توقۇنۇشقا شاھىت بولدى.

1993-يىلى ھىندىستان بىلەن خىتاي ئوتتۇرىسىدا ئىمزالانغان كېلىشىمگە ئاساسەن ، چېگرا چارلاش ئەترىتىدىكى ئەسكەرلەرنىڭ قورال ئېلىپ يۈرمەسلىكى قارار قىلىنغان.

خىتاي دىپلوماتىيە مىنىستىرلىكىنىڭ باياناتچىسى ساۋ لىچىيان تۈنۈگۈن مۇنداق دېدى: ھىندىستان ئەسكەرلىرى لاداخ رايونىدىكى ئىككى تەرەپنىڭ يارىشىشىغا ئېغىر دەخلى-تەرۇز قىلدى، چېگرادىن ئىككى قېتىم قانۇنسىز ئۆتۈپ، خىتاي خادىملىرىغا ئىغۋاگەرچىلىك قىلدى.

ھىندىستان تاشقى ئىشلار مىنىستىرلىقىنىڭ باياناتچىسى ئانۇراگ سىرىۋاستاۋا ئۆز دۆلىتىنىڭ چېگرا رايونلىرىدا تىنچلىق ۋە جىمجىتلىقنى ساقلاش ۋە سۆھبەت ئارقىلىق ئىختىلاپنى ھەل قىلىشقا ئىشىنىدىغانلىقىنى ئېيتتى.

يېقىنقى 70 يىلدا ئىككى دۆلەت ئوتتۇرىسىدا چېگرا مەسىلىسى كۆرۈلدى.

1947- 1962-يىللىرى
خىتاي شىزاڭنىڭ غەربى بىلەن ئاتالمىش شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونىنى «شەرقىي تۈركىستان» تۇتاشتۇرىدىغان 1200 كىلومېتىر ئۇزۇنلۇقتىكى يول ياسىدى. بۇ يول جونسون لىنىيىسىنىڭ جەنۇبىغا 179 كىلومىتىر كېلىدىغان بولۇپ ، بۇ يول ھىندىستان تەلەپ قىلغان ئاقساي خىتاي رايونىدىن ئۆتكەن.

1960-يىلى، ھەر ئىككى دۆلەتنىڭ ئەمەلدارلىرى ھىندىستان باش مىنىستىرى جەۋاھارلال نېھرۇ بىلەن خىتاينىڭ مەنسەپدىشى كۇ ئېنلاي ئوتتۇرىسىدىكى كېلىشىمگە ئاساسەن ، چېگرا ماجىراسىنى ھەل قىلىش توغرىسىدا سۆھبەتلەشتى.
ئىككى دۆلەت چېگراسىدا بىرلىككە كېلەلمىگەنلىكتىن ، 3 مىڭ ھىندىستانلىق ۋە 700 خىتاي ئەسكىرى ھاياتىدىن ئايرىلدى.

1967-يىلى 11-سېنتەبىر «ناتۇ لا» بىلەن «چو لا» توقۇنۇشقان
خىتاي ئارمىيىسى سىككىم ئۆلكىسىنىڭ شەرقىدىكى تاغ ئېغىزى بولغان ناتۇ لادىكى ھىندىستان ھەربىي نۇقتىسىغا ھۇجۇم قىلدى ۋە ئىككى دۆلەت ئوتتۇرىسىدا توقۇنۇش يۈز بەردى.

1975-يىلى ئۆكتەبىر
ھىندىستاننىڭ ئارۇناچال پرادېش ئۆلكىسىنىڭ تاۋاڭ رايونىغا جايلاشقان تۇلۇڭ لادا ئىككى ھىندىستان ئەسكىرى ئوتتۇرىسىدا 4 ھىندىستان ئەسكىرى ھاياتىدىن ئايرىلدى. كېيىن بۇ ۋەقە «ئىككى چارلاش ماشىنىسىنىڭ تۇماندا يولدىن ئايرىلىشىدىن كېلىپ چىققان» ھادىسە دەپ تەسۋىرلەنگەن.

2013-يىل ئاپرېل
ھىندىستان خىتاي ئەسكەرلىرىنىڭ ئىككى دۆلەت ئوتتۇرىسىدىكى ئەمەلىي كونترول لىنىيىسى (FAC) نىڭ 10 كىلومىتىر يىراقلىقتىكى داۋۇل بېگ كونا لاگېرىغا كىرگەنلىكىنى ئېلان قىلدى. كېيىن ، ھىندىستان خىتاي ئەسكەرلىرىنىڭ 19 كىلومىتىر ئىلگىرلىگەنلىكىنى ئوتتۇرىغا قويدى.

ھەر ئىككى دۆلەتنىڭ ئەسكەرلىرى بىر-بىرىگە قارىشىپ لاگېر قۇرغاندا، ماينىڭ بېشىدا ئەسكەرلەر چېكىنگەندە جىددىيلىك ئاخىرلاشتى.

2014-يىلى 9-ئاي
ھىندىستان لاداخنىڭ چېگرىسىدىكى دېمچوك كەنتىدە ئۆستەڭ ياساشقا باشلىدى. ۋەقە يۈز بەرگەندىن كېيىن ، خىتاي ئەسكەرلىرىنى بۇ رايونغا ئەۋەتكەن، 3 ھەپتىدىن كېيىن ئىككى تەرەپنىڭ ئەسكەرلىرى بۇ رايوندىن چېكىنگەندە جىددىيلىك ئاخىرلاشقان.
2015-يىلى 9-ئاي بوكا نەشرى
ھىندىستان ئەسكەرلىرى خىتاي ئەسكەرلىرى قۇرغان قاراۋۇلخانىنى چۇۋۇپ تاشلىغاندا، ئىككى دۆلەت ئارمىيىسى لاداخنىڭ شىمالىدىكى بۇرتسې رايونىغا دۇچ كەلدى.

2017-يىل ئىيۇن
ھىندىستاننىڭ تالاش-تارتىشتىكى دوكلام رايونىدا، سىكا ئۆلكىسىگە يېقىن ۋە بۇتان چېگراسىنى بويلاپ دوكا لا ئېغىزىدا ھەربىي ئىختىلاپ يۈز بەردى.

خىتاي بۇ رايونغا ئېلىپ كەلگەن ئېغىر يول قۇرۇلۇش ماشىنىلىرى بىلەن يول ياساشقا باشلىدى. 6-ئاينىڭ 18-كۈنى ، خىتاي يول ياساشنى باشلىغاندىن ئىككى كۈن كېيىن، ھىندىستان ئەسكەرلىرى بۇ يەرگە ئارىلاشتى.

2017-يىلى ئاۋغۇست
دېڭىز يۈزىدىن 4000 مىڭ مېتىر ئېگىزلىكتىكى پانگۇڭ كۆلىدە يۈز بەرگەن ۋەقەلەردە نۇرغۇن ئەسكەرلەر ئىككى تەرەپتىن يارىلانغان. ھىندىستان مەتبۇئاتلىرى 72 ھىندىستان ئەسكىرىنىڭ يارىلانغانلىقىنى ، بەزىلىرىنىڭ دوختۇرخانىدا ياتقانلىقىنى ئېلان قىلدى.

2020-يىل 5-ماي
بۇ يىل لاداختىن خىتاينىڭ شىزاڭ ئاپتونوم رايونىغىچە سوزۇلغان پانگۇڭ كۆلى ئەتراپىدا ھىندىستان ۋە خىتاي ئەسكەرلىرى ئوتتۇرىسىدا توقۇنۇش يۈز بەردى. مەتبۇئاتتا ئەكس ئەتتۈرۈلگەن رەسىملەردە ئەسكەرلەرنىڭ مۇشت ئېتىپ ، بىر-بىرىگە تاش ئاتقانلىقى كۆزىتىلدى.

2020-يىلى 5-ئاينىڭ 10-كۈنى
ئىككى دۆلەتنىڭ ئەسكەرلىرى سىككىم ئۆلكىسىنىڭ مۇگۇتاڭ ۋادىسىدا دۇچ كەلدى. CNN دىكى خەۋەرلەرگە قارىغاندا، بۇ ۋەقەدە 7 نەپەر خىتاي ئەسكەرى، 4 نەپىرى ھىندىستانلىق 11 ئەسكەر يارىلانغان. ھىندىستان ئاخبارات ھاۋالە گېزىتىنىڭ خەۋىرىگە قارىغاندا ، 150 ئەسكەر قاتناشقان.

2020-يىلى 21-ماي
خىتاي ئەسكەرلىرى لاداخنىڭ گالۋان ۋادىسىغا كىرىپ ، ھىندىستاننىڭ يول قۇرۇلۇشىغا جەڭ ئېلان قىلدى.

2020-يىل 5-ئاينىڭ 24-كۈنى
خىتاي ئەسكەرلىرى «ئىسسىق بۇلاق ، چارلاش 14-نومۇر ۋە چارلاش 15-نومۇر» قاتارلىق جايلارغا ئورۇنلاشتى. بۇ جايلارنىڭ ھەر بىرىگە 800 دىن 1000 گىچە خىتاي ھەربىي چېدىرى ئورناتقاندا ، ئېغىر تىپتىكى قوراللار توشۇلدى ۋە كۆزىتىش ئۈسكۈنىلىرى بۇ رايونلارغا ئېلىپ كېلىندى.

2020-يىلى 15-ئىيۇن
20 ھىندىستان ئەسكىرى لاداخ رايونىنىڭ گالۋان ۋادىسىدىكى ھىندىستان ۋە خىتاي ئەسكەرلىرى ئوتتۇرىسىدىكى توقۇنۇشتا ھاياتىدىن ئايرىلدى. ھىندىستان مەتبۇئاتلىرى 43 خىتايلۇق ئەسكەرنىڭ ئۆلتۈرۈلگەن ياكى ئېغىر يارىلانغانلىقىنى ئوتتۇرىغا قويدى.

ھىندىستان بىلەن خىتاي ئوتتۇرىسىدا 5 كېلىشىم
چېگرا مۇزاكىرىسى ئۈچۈن ھىندىستان بىلەن خىتاي ئوتتۇرىسىدا بەش تەرەپلىك كېلىشىم تۈزۈلدى. بۇ كېلىشىملەر تۆۋەندىكىچە:

1993-يىلى: ھىندىستان-خىتاي چېگرا رايونىدىكى ئەمەلىي كونترول لىنىيىسىدىكى تىنچلىق ۋە تىنچلىقنى قوغداش كېلىشىمى

1996-يىل: ھەربىي ئىشلار – خىتاي چېگرا رايونلىرىدىكى ئەمەلىي كونترول لىنىيىسىدىكى ئىشەنچنى ئاشۇرۇش تەدبىرلىرى كېلىشىمى

2005: ھىندىستان – خىتاي چېگرا رايونلىرىدىكى ئەمەلىي كونترول لىنىيىسى بويىدىكى ھەربىي ساھەدىكى ئىشەنچ تۇرغۇزۇش تەدبىرلىرىنى قوللىنىش ئۇسۇلى توغرىسىدىكى كېلىشىم

2012: ھىندىستاندا مەسلىھەت بېرىش ۋە ماسلاشتۇرۇش خىزمىتى – خىتاي چېگرا مۇناسىۋىتى

2013-يىلى: ھىندىستان بىلەن خىتاينىڭ چېگرا مۇداپىئە ھەمكارلىق كېلىشىمى

مەنبە: ئانادولو خەۋەر ئاگېنتلقى

2020-06-17

يازمىلارغا قارىتا ئىنكاس يېزىشنى ئۇنۇتماڭ...

Please enter your comment!
Please enter your name here